Tlawhtu

Wednesday, November 21, 2012

December thla mawlh mai kha!!

Krismas a hnai leh tan ta a, kan naupanlai kha chuan December thla kha kan nghakhlel thei hle a. Sikul kan chawlh veleh rual u zawkte khan pawl an siam a, an KID ah kan tang thin.
Pawl hrang hrang khan BUK kan sa a, kan theih ang angin chak pawh kan lakhawm a. A tlangpuiin a bangah chuan buara kan hmang thin a; buhfai bag ruak kan zaithler a, khatiang khan a bang chu kan ping mai thin.
A chhungah khan BOSS awmna tur kha chu kan uluk thei khawp mai a, a KID te zinga a duhsak deuh ber kha KID BOSS kan tia, KID zingah chuan a thu bera ngaih a ni thin.
Bukah hian kan thil neih chi hrang hrang kan keng khawm ve thin a - a thenin milembu (comics) an rawn kenglut a, hun awlah chuan buk nghah pahin kan chhiar nasa thei hle.
Zan lamah bukah kan lutkhawm a, midang buk tihchhiat dan tur kha ngunthluk tak maiin kan han ngaihtuah ta thin a. Boss khan hma a hruai a, a thuihruaite khan ral do turin kan zui diah diah zel a. Midang buk tihchhiat theih kha chu thil ropui tak hi a ni ringawt.
A hma atanga 'scout' te'n mi buk awmna an lo thlithlai hmasak thin avangin kan tum ram kha chu kan pan nghal chat mai a, kan hmanraw neih ang ang - sairawkherh, thal, tiang sei tak, lung - kan keng a, kan thil tum tihhlawhtlin ngei tumin kan inzui chhuak thin.
Mi buk kan tichhia a, buk neitute'n keimahni tihchhiat a ni tih an hriat khan kan buk chu tihchhiat dan an ngaihtuah ve leh thin a, khami lo dolet tur khan kan lo insangmar ve thung thin.
Chhunah pawl leh pawl kan indo a, a changin sairawkherhin kan indo a, saihlum bakah lungte pawh kan hmang tel thin a. Thal hmanga indo pawh kan nei zeuh zeuh a, a lo hlauhawm thei awm mange te ka ti leh hnuhnawh.
Tual zau deuhah pawl leh pawl chu kan han inep a, a chang chuan pawl lehlam lehlama mi kha pakhat te tein kan insual thin a, tumah lo inpuih kha phal a ni ngai lo a. Na lutuk sawi tur kha an awm ngai lem lo a, a mak ve angreng.
Krismas a thleng dawn a, dawhthlak zan kha a nghahhlelhawm thei. Nu leh pate bulah kan duhzawng kan sawi teuh a, anni khan 'Krismas Putar' hnenah an lo thlen ve leh chhawng a. Krismas Putar-in kan dawhthlak tur a rawn chhawp lawk kha chhungte awm loh hlanin kan en ru ngei ngei a. Khatia kan en ruk hnu pawh khan Krismas tukah hi chuan a lawm berah kan tang leh thei zel tho chu ania.
Tunhnuah chuan khatiang boruak kha hriat tur a awm ta lo a, a tluka nuam kha a awm hian ka hre thei lo. Ka ngaihtuah let leh pawh hian kha'ng hun ang kha inherchhuak leh thei se ka ti rum rum zel.

Tuesday, October 23, 2012

RIMAWI LEH KEI

Hriat theih tirh ata rimawi hian min chenchilh nasa hle a, ka naupanlaiin ka pa hian country music a ngainat em avangin cassette a collect thin a, cassette 300 chuang chu a nei thin a, khatih lai kha chuan a nei hnem pawl a ni ve hial a. Hetiang a nih avang hian country music chu ka thanlenpui a tih loh theih loh a. Class 2 ka nihin Queen Greatest Hits hi a rawn lei a, hei hi ka atchilh ta bur mai a, tun thleng hian ka la duh ta reng chu a ni.
1985 khan ka pain Stryper - To Hell With The Devil album kha min leisak a, ka ngaihlu leh hle mai a. 1989 khan ka nuin, “I ngaihthlak duh takin ka rawn hawh ve tawp,” tiin kan chhungte ta, Guns N’ Roses album Appetite For Destruction kha a rawn hawh a, ka ngaithla duh mai pawh ni loin, ka ngaisang ta hle mai a. Country music thanlenpui mah ila rock music lam chu ka awn ta ber zawk a.
Ka tetlai atang tawhin rimawi hian ka nunah hmun a chang lian viau mai a. Radio-a sap hla hun hi ka chang ngar ngar thin a. Ka chhungte chu cassette ruak ka leitir a, radio-a sap hla huna ka hla duhzawng deuh chu ka lo record thin a, hetiang hian ‘Collection’ hlu em em mai ka neih phah teuh mai a, khatiang hun laia ka ngaihthlak nasat deuh, tuna ka la hriat chian chu ‘Hello - Lionel Richie’ leh ‘We Built This City - Starship’ te kha a ni awm e.
High School kan rap chho a, a ngaihthlak ringawt chu ka duhtawk ta lo a. Class 8 ka nih kum, 1990 khan guitar perh hi ka thiam ang angin ka zir ve nawk nawk a, hla chu ka rem ve thei ta mai a. Cable TV a rawn chhuak a, Extreme hla ‘More Than Words’ ka perh thiam tirha nuam ka tihzia leh mi bula guitar perh nuam ka tihzia te kha ka la theihnghilh thei lo!
Class 10 kan chuangkai a, St. Paul’s High School function ah kan thianzaho - Kei, Mafaa Hauhnar, Engmawia, Zoramchhana leh Thuamtea te khan band kan din chawp nawk nawk a, kan zai ve ngawt mai a. Kei kha lead guitarist ka ni ngei a, Mafaa leh Engmawia te an zaidun a, Thuamtea’n bass perhin, Zoramchhana’n drums a vaw bawk a. Kha kha ka band telna hmasa ber a ni.
Thiam vang em em pawh ni lo, boruak ngam vang zawk mah mahin function thenkhatah ka’n solo ve leh lawk a, School-a singing competition ah pawh vawikhat chu ka tel ve ngawt a, eng chu ka ang lem hlei lo a. Mi zai kha ka remsak ve nual a, lawmawm ve deuh chu, ka remsak thin zingah pakhatna kha an awm ve nual mai.
Pachhunga University College ah ka kal a, 1994 khan PU (Sc) 2nd Year kan zir laiin College Beat Contest a tel turin kan inpawtkhawm a. Keiin bass guitar ka perh a, Robert-a leh Lianzuala te kha kan guitarist te an nia, Hruaitluanga chu a zai a. Drummer kan hmu zo ta tlat lo mai a. Kan mangan viau laiin Dreamhunter chuan Beat Contest a tel an tum loh thu an sawi a, an drummer J. Mala chuan min puih theih thu a sawi ta hlauh mai a, a lawmawm duh ania aw!
Beat Contest a tel tur hian kan inbuatsaih ve char char a, J. Mala te in ruakah te kan riakkhawm thin a. Hetah hian R.D.A (Dreamhunter) pawh a rawn riak ve thin a, a hlimawm duh phian mai a. Hla hrang hrang kan en kual hnuah ‘Johnny B. Goode’ leh ‘Bringin’ On The Heartbreak’ te chu Beat Contest a sak atan kan thlang fel a, hun awl remchangah chuan kan ri ve ta tluk tluk mai a.
Band hming phuah a ngai ta. Hming hrang hrang kan thehkhawm a, a tawpah chuan tunlai hla chauh ni loin hmanlai hla te kan sa dawn sia tiin ‘Screaming Forties’ tih chu lungrual takin kan pawm a. Beat Contest ah chuan pakhatna kan han ni ve hlauh mai a, nuam kan ti teh asin! College Fresher’s Social a awm zui a, hetah hian kan zai zui bawk a.
1994 hian a vawikhatna atan Pachhunga College ah chuan ‘John Lalruata Music Festival’ an buatsaih a, kan college mai ni lo, hmun hrang hrang atangin zaithiam - band leh malzai - an sawm teuh a. Keini band pawh chu Beat Contest a pakhatna kan ni bawk a, tel tur chiang saa kan nih phah a. ‘Screaming Forties’ anga kan zaina apiangah Dreamhunter drummer J. Mala hian min pui ta zel mai a ni.
Vengchhung lamah pawh mi zai ka remsak ve thin a, 1993 khan YMA Day urlawk zanah YMA Social a awm dawn a, hemi atan hian kan han insawmkhawm nawk nawk a. ‘Boys 2 Men’ tih hming inphuahin kei (rhythm & vocals), Lalrotluanga (lead guitar), Thazuala (bass guitar) leh Masanga Sailo (drums) te chu kan ri ve leh ta tlauh tlauh mai a. ‘Just Between You And Me - April Wine’ leh ‘Complicated Heart - MLTR’ te chu kan zir a, ‘Just Between You And Me’ hi ka sa a, band anga mi hmaa ka hla sak hmasak ber a ni. ‘Complicated Heart’ ah hi chuan Chhuantea (L) a zai thung.
Hemi hnulam hian vengchhung programme hrang hrang - YMA leh KTP - ah te kan zai ta fo a, band member erawh kan inthlak nual thung a. Kei chuan bass guitar ka perh deuh ber tawh a, Tluanga’n lead guitar perhin, PB Lianhminga chuan keyboard a chang bawk a. Drummer hi kan thlak zing angreng a, Masanga a awm remchan loh thin avangin Rintluanga te kan hmang zeuh zeuh thin.
Mount Carmel School-a la lut ve hauh si loin, 1994 khan Chapchar Kut Beat Contest ah ‘Mount Carmel Band’ a tel turin min sawm ve mauh mai a, keimah ang bawka an School-a lut lo, Tluanga nen chuan kan tel ve ta ngawt a. Lead guitarist hming ka pu a, Lianhminga’n keyboard, Tluanga’n bass guitar a chang a, Tus-a chu drummer a ni a, kan vocalist chu Lhingboi Haokip a ni a. Hemi tum hian Otto Band chu pakhatna an ni a, keini chuan consolation prize kan dawng ve.
1997 ni tain ka hria, Guwahati lama lehkha ka zir lai ania, kan chawlh laiin Aizawl lamah ka haw a. Ka haw lai vel chuan Hrangbana College in Beat Contest an lo nei dawn hnai a, ka nau (cousin) te chuan tel an lo tum hle mai a. Drummer an neih loh avangin tel ve mai turin min lo sawm a, kei pawh chuan ihe loin ka lo pawm ve ta mai bawk a. Band hming hi ‘Incarnation’ tih an phuah a, anmahni hla phuah kan zir ta tluk tluk mai a. Hriatpuia (lead guitar) leh Buddy Hnamte (bass guitar) te kan nia, kei chu Hrangbana College-a lut ka nih loh avangin inthlahrung deuh si, phur angreng tak siin ka tel ve ta chu ania. Hetah hian pakhatna kan nih mai bakah ‘Best Drummer’ lawmman ka la dawng zui a, mahse lawmman sem ni hian ka kal ngam ta lo.
PB Lianhminga leh Tluanga te nen hian kan inkawp nasa hle a, a bik takin PB Lianhminga nen kan inzui hnem lehzual a. Liandingpuii album “Siamthar Lehna’ tlangzarh dawn khan puibawm turin Lianhminga hian min rawn sawm a, kan pahnih chuan kan tel a. Liandingpuii bakah Lianthangpuii (L) leh Nunui te zai kan remsak a. Hemi hnu lawk hian Rotaract Club leh Lelte Weekly in an buatsaih ‘Mizoram For TNT (Live Concert)’ ah anni pathum hi kan remsak zui leh bawk.
Govt. Zirtiri Residential Science College buatsaih ‘College Talent Expo 2004’ ah te telin, December 9-10, 2004 a Saitluanga Tribute Concert ah khan Bad Combination bassist Asanga a remchan loh avangin a hmunruak ka luah bawk a ni.
2003 khan Vega Studio, Laipuitlang buatsaihin ‘Vega Concert’ nei turin ruahmanna an siam a, hetah hian PB Lianhminga (keyboard), kei (bass guitar), Ephraim Malsawma (lead guitar), Liansangkima (drums), Johnny (keyboard) leh C. Sanga (rhythm guitar & vocals) te chu a puipa kan ni a. Hetih hunlaia zaithiam lar chi hrang hrang - Vanlalsailova, Joseph Zaihmingthanga, Robert Lalduhzuala, Lalngengpuii, Zosangliani, Elizabeth Zodinpuii, Ngurthangvela, J&J, Bad Combination, Hard Ray te an tel a.
Vega Concert hi Vanapa Hall ah neih niin, thla khat chuang chu Vega Studio ah hla kan zir tluk tluk mai a. Concert hma zan chuan musician ho chuan Aizawl khawpui chhung hmun hrang hrangah poster kan tar char char a. C. Sanga chu kan banner siam expert a ni bawk a, mawi zet maiin a peih fel ran bawk a. Zan hnih chhung concert hi neih a ni a, hemi rual hian AR Lammual lamah III Sovereign an concert ve bawk avangin entu an tlem kan hlau khawp mai a. Mahse, Vanapa Hall leng lo khawp mipui chu zan hnih chhung hian an rawn pungkhawm ve ve a, lawmawm duh tak a ni. He concert hi video in mumal taka lak vek a ni a, a hnuah hralh chhuah theihin an siam nghe nghe a. Hei mai bakah hian calendar an siam a, hei pawh hi an hralh zo vek bawk a ni.
Eizawnna avang tein mumal takin a tihkhawm hleihtheih ta lo a, a ngaihthlak lamah ka tuan hnem chho ta hle a. Vengchhung velah kan ti ve leh zeuh thin a. Engtik kum nge ka chiang ta chiah lo a, Central KTP buatsaihin Vanapa Hall ah concert neih a ni a, hetah hian kan veng KTP hmingin kan tel a. Kei (bass), Buddy Hnamte (lead guitar), MKA (rhythm guitar), Lalnunpuia (keyboard) leh Muanpuia (Dreamhunter vocalist) te chuan Stryper hla ‘Honestly’ kha kan sa.
Band anga ka tel hnuhnunna ber chu 2009 KTP Beat Contest kha a ni a, hetah hian keiin bass guitar ka perh a, Ricky Lalchhandama chu a zai a, Tluanga’n drums a vua a, Rina chu lead guitarist a ni a, pakhatna kan ni hlauh lehnghal. Hemi atana hla kan zir chu ka ti khat ta deuh bawk a, bass guitar ka perhna lamah ka kut te a durh vel!
2000 khan a vawikhatna atan Male Voice kan din ve a, pianthar tirh a la ni a, zaiho ngai lem lo kha kan insawmkhawm a, a vawikhatna atan camping follow-up programme ah kan zai a. A hnu deuhah Synod Revival Speaker, LH Rohmingliana’n kan vengah crusade a neih tumin a hnung kan zui bawk a, sermon hmain kan zai thin.
Male Voice member hi kan inthlak ngun hle a, a awm remchang apiang kan inpawtchawp mai thin a. KTP leh kohhran programme hrang hrangah kan zai ve nual hman a. Dawrpui Vengthar Pastor Bial KTP programme ah pawh kan tel ve nual hman a. Vanapa Hall a Central KTP buatsaih concert ah pawh ‘Free Grace Ambassadors’ tih hmingpuin kan tel ve a ni.
Tunah chuan chhangchhiat nen, eizawnna buaipui ngai nen, a tih tak tak theih ta lo a, a ngaihthlak lamah thahnem ka ngai viau tawh mai a nih hi.


Tuesday, August 21, 2012

When The Roll Is Called Up Yonder

Lalpa Tawtawrawt A Rik Hunin
(K.H.B. NO. 203) (I Kor. 15:52)

James M. Black chu Williamsport, Pennsylvania a Methodist Sande Sikul zirtirtu a ni a. An kohhran huang chhunga thalai pawl pakhat, ‘Young People’s Society’ ah President nihna pawh a chelh tel bawk a.

Nikhat chu zu ngawlvei pakhat fanu, kum 14 a upa chu an biak ina inkhawm ve thin turin a sawm chhuak thei hlauh mai a. Chu hmeichhe naupang chu a tawp thei em em mai a, a thawmhnaw te pawh chhe tak tak te a ni a. Mahse, a sawmna ngaipawimawhin hun engemawchen chu biak inah chuan a inkhawm ve thin a.
 

Nikhat chu hming an lam a, chu hmeichhe naupang hming an lam chuan a rawn chhanglet ta tlat lo mai a. Chutianga an hming lam laia an chhanglet lo chu pawi a tih thu sawi pahin Black chuan, “He leia hming lam lai pawha awm loh chu a va tha lo ve. Nunna Lehkhabu-a hming an lam hunah chuan a awm ve em ang chu maw!” a ti zui a.
 

Hetiang kaihhnawih thei tur hla hi a ngaihtuah zui nghal a, mahse a inhmeh tur erawh a ngaihtuah chhuak zo ta lo a. Inkhawm ban hnu pawh chuan a rilruah a awm ta reng a.
 

In a thlen hnuah pawh hla bu te chu a keu a, a rilrem zawng a hmu chuang si lo a, Pathian hnenah a tawngtai ta ngawt mai a. “Aw Lalpa, khita ka hming an lam hunah lo chhanglet thei turin min awmtir ang che,” tiin.
 

Chumi hnu chuan piano a thutchilh a, mittui parawl teuh chung chuan hla a phuah tan ta a. A thu chu a rawn lang nghal zut zut mai a, chutiang bawkin a thluk tur pawh chu reilote chhungin a nei leh nghal mai bawk a. Minute 15 a ral meuh chuan hla chang hnih chu a phuah fel der tawh a ni.
 

He hla ropui tak mai hi Pathianin a pek liau liau a nih avangin ama duh angin a thu pawh a siamrem ngam lo a, a tira a thinlunga a lan dan ang angin a dah hlen ta a ni.
 

He hla Mizo tawnga letlingtu chu Pu Zosaphluia a ni.
 


Lalpa tawtawrawt a rik hunin hunbi a awm tawh lo’ng,
Kum khuain chiang takin khua a vâr tawh ang;
Lui râlah khian Leia mi chhandamte an awm khâwm hunin,
Khita hming an lam hunin ka awm phawt ang.
Khita hming an lam hun chuanin ka awm ang

Friday, December 30, 2011

Company hrang hrangte hming neih dan

Apple Computers :
Steve Jobs chuan apple tluka thei duh a nei lo a. An company thar chuan thla 3 hnuah pawh hming a la nei lo a, a thawhpuite hnenah a aia hming tha an hria a nih loh chuan Apple Computers tih a nih tur thu a sawi a. Rawtna dang a awm tak loh avangin an pu hlen ta a ni.
CISCO :
Awmze ril tak a nei lem lo a, San Francisco tih atanga lakchhuah mai a ni.
Compaq :
An company hming hi computer lamtawi COMp leh thil te tak te sawina PAQ belhbawm a ni.
Corel :
Corel tichhuaktu Dr. Michael Cowpland hming atanga an phuah chhuah a ni a. A awmzia tak chu COwpland REsearch Laboratory tihna a ni.
Google :
A tirah chuan fiamthu deuh reuhin ‘Googol’ an ti phawt a. Googol tih hi number sawina - 1 zawha 0 hlir 100 sawina a ni a. Stanford graduate pahnih - Sergey Brin leh Larry Page te chuan an hralhchhawng a, ‘Google’ tiin an thlak ta a ni.
Hotmail :
A hmuchhuaktu Jack Smith chuan  website atanga e-mail hman theih dan a ngaihtuah a. Sabeer Bhatia chuan tihdan tha deuh a rawn hria a, bul an tan a. ‘HoTMaiL’ tiin a hming an phuah a, ‘html’ tih tel ngei an duh vanga phuah an ni.
Hewlett Packard :
Bill Hewlett leh Dave Packard te chuan an company din chu Hewlett-Packard nge Packard-Hewlett ni ang tiin thum an vawr a, Hewlett Packard tih hming hi an vawrchhuak ta a ni.
Intel :
Bob Noyce leh Gordon Moore te chuan an company din thar chu ‘Moore Noyce’ tih an tum a. Mahse hotel chain hmingah an lo hmang tawh si a, INTegrated ELectronics atanga lakawpin Intel hi an phuah ta ringawt mai a ni.
Lotus :
Mitch Kapor chuan ‘The Lotus Position’/’Padmasana’ tih atangin he hming hi a rawn phuah a ni.
Microsoft :
Bill Gates chuan MICROcomputer SOFTware chhawm zui zel duhna nei chungin a tirah ‘Micro-Soft’ tiin a phuah a. A hnuah ‘-’ hi an paih a, Microsoft tia hriat zui a ni.
Motorola :
A dintu Paul Galvin chuan car a hman chi radio an siamchhuah tantirhin he hming hi a phuah a. Khatih laia radio company lar ber Victrola behchhan deuha a phuah a ni.
Sony :
Hemi hming hi Latin tawng ‘sonus’ tih atanga lak a ni a, a awmzia chu ‘sound (ri)’ tihna mai a ni a. Hei leh American hovin naupang nikhua tak kohna atana an hman ‘sonny’ nen kaikawpin ‘Sony’ hi a rawn piangchhuak a ni.
Yahoo! :
He thu hi Jonathan Swift tihchhuah a ni a, Gulliver’s Travels ah khan a lo hmang tawh a. ‘Yahoo’ tih chu a pawnlam landana mi hip lo tak, mihring pangngai pawh ang lo tluka ngaih tihna angin Swift chuan a hmang a. Yahoo! dintu Jerry Yang leh David Filo te khan anmahni chu ‘yahoo’ mize nei nia an inhriat avangin he hming hi an thlan phah a ni.

Monday, October 24, 2011

HLAWHTLINNA

Kum 4 ah hlawhtlinna chu thawmhnaw zunkhum loh.
Kum 12 ah hlawhtlinna chu thian neih.
Kum 16 ah hlawhtlinna chu driving license neih.
Kum 20 ah hlawhtlinna chu sex hman.
Kum 35 ah hlawhtlinna chu pawisa neih.
Kum 50 ah hlawhtlinna chu pawisa neih.
Kum 60 ah hlawhtlinna chu sex hman.
Kum 70 ah hlawhtlinna chu driving license neih.
Kum 75 ah hlawhtlinna chu thian neih.
Kum 80 ah hlawhtlinna chu thawmhnaw zunkhum loh.

Wednesday, October 5, 2011

HIV positive a ni tih a zep lo

HIV positive a ni tih a zep ngai lo a, zep tul a ti hek lo. Amah ang bawka HIV positive te tana thawk turin a inpe a, a hun tam zawk chu midangte tanpuinan a hmang thin. “Tunah hian positive leh positive loh chungchangah Pathianin duh min thlantir leh ta se, ka inngaihtuah viau tawh maithei a ni,” ti hialin a sawi.

Lalchhuanzuali hi March ni 6, 1988 khan Aizawl Civil Hospital ah a piang a. A pa chu Lalnunfela niin, a nu chu Lalthlanchhuahi a ni a. An chhungkuain Venghlui, Aizawl ah an khawsa mek a.
Chhuanzuali te unau hi 4 an ni a, hmeichhe pathum leh mipa pakhat niin, amah hi a upa ber a ni.
Sikul hi a kal kual ve nual mai a, Govt. Primary School, Venghlui an bul tanin, Govt. Bible Middle School, Venghlui; Hrawva English Medium School; Brighter Higher Secondary School; MICE leh Basilea ah te kalin, Class 12 thleng a zir a, a bak chu pasal a neih tak avangin a chhunzawm ta lo.
Khawtlangah a theih ang tawk tawkin a inhmang thin a, an Branch KTP in documentary an siam pawhin a theihna apiangah thahnem ngai takin a tel ve a ni.
May, 2006 khan pasal a nei a, nau a pai zui a. A nau pai hi a fuh chiah loh avangin December thla khan doctor te chuan ‘bed rest’ turin an ti a, damdawi inah a lut a.
Nau pai apiang an tih thin ang bawkin Chhuanzuali pawh HIV hrik a pai leh pai loh an en a, positive a nih thu hi an hrilh a.
A thu hriat hian a deng na em em mai a, mi lepchiah leh drugs ti te chauhin an kai thin nia a ngaih khan a taksa a luhchilh ve tlat bawk sia.
Hreh takin a chhungte a hrilh a, a pasal chuan pawm duh tawh loin an inthen phah hial a. Chhuanzuali hi rilru hrehawm takin a awm a, a chhungte bula awm pawh a hreh a, mut pindanah a inkhung a, khumah muin a inlukhup daih thin.
Awmkhawloh vang emaw, tal duhdah vang emawa he natna hrik hi kai a ni lo a, tihpalh thil thu, vanduai vang liau liau a ni.
"A tirah chuan ka mangang a, sawi ngaihna ka hre lo. Ka tap tawp," a ti a, "A hrehawm a ni tawp mai. Tumah ka kawm duh lo a, ka chhungte pawh ka hmu duh lo," a ti bawk.
HIV positive a ni tih hriatchhuah a nih lai hian a thiannuin a kalpui a, a thiannu chu amah tih lohva a hre hmasa bertu a ni. A pasal chuan a pawm thei lo a, "Kei chu ka ni ve lo, rawn haw tawh suh," tih chu a thudawn a ni.
Mangang takin awm mah se a nu leh pa, a chhungte chu a lamah an tang tlat a, an thinhrik ve lo. Ani pawh a insangmar a, tunah chuan Mizorama HIV positive te enkawla buaipuitu a ni ta a, tunah phei chuan Mizoram mai ni lovin India ram a vil tawh dawn.
February, 2007 khan Social Guidance chuan gospel camping an buatsaih a, hetah hian Chhuanzuali pawh a lut ve a, nun thar neiin Pathianah lawmna famkim a hmu tan a.
Pu Vanlalmuana (Kawngtea), President, Positive Network of Mizoram thusawi a ngaihthlak tumin Chhuanzuali rilru hneh deuh tu a awm a. “Pu Kawngtea kha ka en thin a, kei aia sa chhe zawk ania, khati chung khan midangte tan theihtawp chhuahin a inpe thei a, eng vangin nge ka theih loh bik ang,” tih ngaihtuahna neiin, a rilruah HIV positive te tana thawk tura inpek chu a lian ta hle mai a.
HIV positive a ni tih a inhriat hnu hian kawng engkimah LPS Nun Krista host, Lalrintluangi chuan a kaihruai a. A tulna apiangah a tawiawm zel a, a chungah hian Chhuanzuali pawh a lawm hle a.
June 20, 2007 khan Chhuanzuali hian fanu a hring a, hemi hnu hian MPLAS ah a thawk zui a. Amaherawhchu, CHARCA project a tawp avangin a hna atang chuan a chawlh a ngai leh a.
2008 khan Shalom ah a thawk leh a, hei pawh hi project a tawp leh avangin a thawk zui thei ta lo bawk a.
March, 2011 atangin Positive Network of Mizoram ah a thawk tan a, councellor nihna a chelh a. Chu mai bakah, PNM hnuaia Women Cell ah President nihna a chelh mek bawk.
Mizoram hmun hrang hrangah campaign leh programme hrang hrang vangin a zinkual nasa hle a. A tlangpuiin HIV/AIDS chungchangah mipuiin awareness kan la tlachham lutuk hi a vei hle a.
A zinna pakhatah pawh HIV positive a nih thu a sawilan avangin chaw eia sawmtu pawh a hmuh zawh loh thu sawiin, khawlaia a kal pawh mak tih hmel deuha an en hrek hrek thu a sawi bawk a.
Hemi hmuna an campaign chu a hlawhchham chiang hle nia ngaiin, a pawi a ti hle a. Mahse, a hnu daihah chumi khuaa HIV positive pakhat chuan phone in a rawn be nawlh mai a, a rawn berawn a, a hlawhchham thak lo tih a langchhuak ve leh a ni.
HIV/AIDS awareness campaign neiin a zinchhuak deuh reng a, mi tam takin an tangkaipui hle a, hlawkpuitu leh sawtpuitu an pun phah hle a.
Chhuanzuali hian HIV positive a ni tih hi a zep lem loh avangin hei hian mi tam takah chona a pe a, ama zarah hian mi tam takin awareness an neih that phah a ni.
Tunah hian YWCA National Piya Committee member a ni mek a, Positive Women Network ah committee member a ni mek bawk a. National Piya Committee ah hian India hmarchhak atangin mi pahnih chauh an thlang a, Chhuanzuali leh Guwahati-a mi pakhat chauh an awm a ni.
July ni 9-17 chhung khan Switzerland-a Zurich khuaah Young Women Christian Association (YWCA) khawmpui lian, kum li dana an neih thin, World Council an hmang a. Hmeichhia, HIV positive ngei tir tura tih an nih avangin Mizoram YWCA pawhin Chhuanzuali hi an tir a.
Zoram la pel miah lo a nih avangin a huphurh hle mai a, Shillong-ah he khawmpuia a thusawi tur sawi chhin turin an ko a, hemi hnu hian Switzerland lam chu a pan chauh a.
He khawmpuiah hian khawvel ram hrang hrang 100 chuang atangin mi an fuankhawm a, HIV positive chu mi 20 emaw vel chauh an ni a.
Hmeichhe positive te hian anmahni rama harsatna an tawhte an sawi a. Chhuanzuali chuan Mizoramah nu tha tak tak, mahni pasalte avanga HIV positive an tam thu a sawi a. Amah ngei pawh HIV positive anih thu hi huaisen takin a sawichhuak a, inthup kher tul a tih loh thu a sawi zui avangin a thusawi ngaithei lo deuh deuh pawh an awm nual reng a ni.
A nihna a zep duh loh vanga amah hawtu hi awm thin mahse, a thiltum hi a thulh phah ngai chuang lo a. Thahnemngai takin midangte tan a thawk ngar ngar mai a ni.
“Pathianin amah ka hnaih theih nan tiin he dinhmunah hian min dintir niin ka hria a. Tunah hian HIV positive nih leh nih loh chungchangah Pathian hian duh min thlantir dawn ta se, ka inngaihtuah rei viau ang,” tiin Chhuanzuali hian a sawi.
Hmeichhe positive te harsatna tawh chungchang sawiin, Chhuanzuali chuan Mizoramah nu tha tak tak, pasalte vanga he natna hrik kai an tam thu a sawi a.
"Nu, a then chu la naupang tak tak, pasalte atanga kai an tam tawh khawp mai a, inenkawlna lamah kan la pachhe hle a, inzirtir nasat lehzual a tul hlein ka hria a. Hmeichhiate hi inchhungkhurah kan buai a, inah kan tawm deuh reng a, zirtirna kan dawng lo. Kan chep a, hun kan nei lo bawk a, enhran kan hlawh bawk," Chhuanzuali chuan a ti.
A him tur zawnga mipat hmeichhiatna (safe sex) hmang tura inzirtir tul a tih thu a sawi a, "Sex hmang lo tura inzirtir hi a tha a, mahse a tawk lo. Safe sex hmang tura inzirtir a tul tih hi ka ngaihdan a ni," a ti.
"Nu leh pate'n sex hmang lo turin an fate an zirtir a, mahse an fanu kha a lo virgin lo daih tawh thei a. Tin, nupa karah pawh safe sex hi sawi a tul. Entirnan - nu pakhat chuan a pasal kha a ringhlel a, a pasal chu sex lama tladah tak a ni a. A pasal chuan a hmeichhe kawpte atangin natna hrik a kai ta a, a nupui chuan a pasal hnen atangin a kaichhawng ve leh a. Chutiang chu Mizo zingah pawh an tam a, safe sex hmang tura inzirtir hi a tul a ni," tiin a sawi zawm a ni.
"Mi ramah chuan positive-te hian enkawlna an dawng tha a, ei leh in pawh a tha a. Positive-te pawh an hawiharh a. Keini ramah chuan enkawlna dawngte ngei pawh hian mahni damdawi ei hming leh a thawh dan tur pawh kan hre lo. Tin, tuna positive kan hriatte hi a rethei lam, tanpuina mamawh leh chenna tur thlenga mamawh te kan ni a. A hausate chu an inthup tlat a. Rualawh a na duh khawp mai," tiin a rualawh thu a sawi.
HIV positive te tan rualawh a nat thu a sawi a, Mizoramah CD4 Count pakhat chauh a awm thu sawiin, "Mi ramah chuan an ngah a, Mizoramah chuan mi 3000/4000 velin pakhat kan intawm a, tlo pawh a tlo lo," a ti a. CD4 Count hi HIV positive te enna a ni a, CD4 Count hmanga en an nihin, a hniam chuan ART an la thin a, positive te enkawl nana thil pawimawh ber pakhat a ni a. Mizoramah khawl pakhat chauh a awm avangin a rim hle a, a overload phah fo reng a ni.
Mizoramah enhran an hlawh thu sawiin, positive te hi an chhungte'n an hnawtchhuak fo tih a sawi a, chutiang mite leh thingtlang atanga inenkawl tura Aizawl pante tan han riah maina tur (short stay home) an mamawh thu Chhuanzuali hian a sawi a, sorkar hruaitute hnenah pawh a thuphunga an lo thlen tawh thu a sawi bawk.

HIV/AIDS chungchanga harsatna neite puih a inhuam hle a. Hetianga harsatna neite chuan a hnuaia Chhuanzuali phone number tarlanah hian engtiklai pawhin biakpawh theih reng a ni.

Chhuanzuali - 9612977974

Wednesday, August 10, 2011

Damdawi tel loa depression enkawl dan

Depression hi rilru lam natna chikhat a ni a.
Depression neite chu lungchhia, hnual, thinrim, hrehawm ti tak leh ngui takin an awm thin.

Mizo zingah depression nei hi an tam tawh a, a tam zawk chuan an nei tih an inhre lo a, inenkawl nachang pawh an hre lo a. Depression nei tih inhria, inenkawl lem lo pawh thahnem tak an awm bawk.
Depression nei hi thalai zingah an tam bik emaw tih theih a ni a, hetih rual hian kum upa lamah pawh an thahnem viau bawk a. Inenkawl loh avanga nunna chan an tam tawh hle a. Hei hi pumpelh tur chuan inzirtirna tha tak leh tam tawk tak kan dawn a ngai a ni.
Depression neih hi taksa natna ai hian a hrehawm daih zawk a. Hetiang neite hi chuan mahni chauha awm hran daih te an ching a, an thin a chhe thut thut thin a, an rilru te a na hma em em bawk a. An chaw ei a tui lovin, an mu thei lo thin a. Awmna ngaiah an awm reng thei lo a, thawpik up up ang tein an awm thin. Thil eng pawh ti dawn se an peih lo viau thin a, an thil tihna reng rengah an rilru an pe tha thei lo thin a. Hlutna nei reng reng lo nia inngaihna te pawh an nei thin.
Eng vanga depression hi awm nge tih hi mithiamte pawhin chiang takin an la sawi hleithei lo a. Thenkhat chuan thluaka chemical thenkhat inthlak danglam vang niin an ngai.
Mihring 10 zela 1 hi chuan kan damchhungin vawikhat tal chu depression hi kan nei niin mithiamte chuan an sawi a. Damdawi hmangin an enkawl tlangpui a, mahse depression damdawi thenkhat hi chak tak tak a awm avangin taksa tan a tha ber lo niin thenkhat chuan an sawi a. Hei vang hian damdawi tel loa enkawl theih tluka tha a awm lo.
Damdawi tel loa depression enkawl dan hi kawng hrang hrang a awm a, chu’ngte chu:
Insawizawi:
Mihring kan insawizawi hian kan harhvang a, kan rilru a tithawl thin a. Thil engemaw kan tihhlawhtlin hian keimahniah phurna te, mahni inrintawkna te min pe thin. Zing tlan emaw, infiamna chi hrang hrang ngaina lo tan pawh lam (dance) hi insawizawina tha tak a ni.
Tawm reng loh tur:
Inchhungah tawm reng loin chhuahvah zeuh zeuh a tha a, chuti a nih loh chuan mahnia awm reng hian a tul lo thleng thlenga inngaihtuah a awl a. Pawnah chhuakin thenrual te kawm tam ila, rilru hnual leh beidawng lutuk tur hi kawng tam takin a veng thei a ni.
Inkhel en thin rawh:
Hmeichhiate hian inkhel en hi an peih lo duh viau a, mahse hetianga inkhel en hian rilru a la peng a, depression nei tan chuan a tha em em a ni.
Ei leh in:
Depression neite chuan ei leh in uluk a ngai hle a, a theih hram chuan thlai leh thei lampang ei hnem a tha a. Thil mawm lampang ei nasat hian rilru a tihnual duh hle niin mithiamte chuan an sawi. Sa ngaina deuh tan chuan sangha ei a pawi lo a ni.
Zai nasat tur:
Zai vak vak hian rilru a tithawl a, depression nei thenkhat chuan damdawi leh thildang zawng aiin zai hian a pui tha ber niin an sawi.
Lehkhabu tha chhiar:
Lehkhabu chhiar tam a tha hle a, engemaw mai mai ni lo, lehkhabu pangngai chhiar tam a pawimawh hle niin mithiamte chuan an sawi a ni.

Thursday, July 21, 2011

I hriat miah lohin sexual harassment i tawng em?

Mi tam tak chuan sexual harassment hi an tawk tih an inhre lo a, hnathawhnaah te, zirna inah te hetiang thil hi a tam hle tih hrethiam lo hi a tam zawk an la ni a. Hetiang lamah hian a hranpaa inzirtirna hi a awm lem lo a.  A bik takin hmeichhiate hian an hriat miah lohin sexual harassment hi an lo tawng fo tawh thin a ni.
 
National Labour Institute chuan 1996 chhung ringawt pawh khan hnathawhnaa sexual harassment thlen vanga case ziahluh 5,671 zet a awm thu an sawi a. 2007 khan 93% zeta pungin, case 10,950 an ziaklut a. Hetianga an ziahluh zat zet hi thuneitu hnena thlen loh a awm tih an sawi bawk.
 
Hnathawhna hmunah hian sexual harassment chu a tam ber nia sawi a ni a. Thawhpuite’n hmeichhe hnute chu an kutin an hrut ‘palh’ fo a, a tihpalh a nih leh nih loh a hriat tak tak tawh si loh a. Thawhpui pakhatin hmeichhe pakhat chu a mutpui tawh niin thu a thehdarh vak mai a, chu hmeichhia chu zanah a mut theih loh phah mai bakah, mahni inrintawkna a hloh phah bawk a, a hna atanga ban mai a duh phah hial a. Hetiang thilte hi sexual harassment vek an ni.

Supreme Court chuan office zawng zawngah hetiang lam veng tur hian committee din theuh turin a ti a. Hetiang tuartu chuan amah khawihtu emaw, hetiang zawnga cheibawltu chu hmun danga sawnchhuak turin a ngen thei a. A hrem theih dan chi hrang hrang a awm a, hna atanga chawlh lailawktir te, bantir te, ngaihdam dil tura tih te a tel a ni.

Sexual harassment leh pawngsual hi thil thuhmun ang deuha ngaih an ni a. Heng thil pahnihah hian a tuartu chu a inang reng - hmeichhia an ni.

India ramah chuan sexual harassment hi ‘hmeichhe chhaih nawmnah’ anga sawi a ni deuh ber a. A sawi dan hi zim hmel viau mahse a huam zau hle thung a. Mipat hmeichhiatna lam hawi zawnga hmeichhe bula tawng te, hetiang rawngkaia taksa insiktir te, zahmawh rawngkai milem inentir te, tawngkam leh cheziaa zahmawh rawngkai lantir te leh hetiang lam hawi chi hrang hrang a huam tel vek a ni.

India danpui pawhin sexual harassment hian mipa leh hmeichhe inkar a tihrang lehzual niin a tarlang a, India Constitution chuan Article 14 ah hei hi a tarlan bakah, Article 21 ah hmeichhia chu zahawm taka awm turin zalenna leh dikna a pe a ni.

India ram danah hian sexual harassment chungchang hi chiang taka dah a awm lo a; mahse, IPC Section 354 ah chuan hmeichhe zahawmna tibawrhbang zawnga che te hrem theihna a awm a. Section 509 ah pawh hmeichhe zahawmna tibawrhbang zawnga tawngkam, chetzia leh tha thawhte hremna a awm bawk a ni.


Sexual harassment chu:
Supreme Court chuan August 13, 1997 khan ‘Guidelines on Sexual Harassment’ a tichhuak a, hetah hian sexual harassment chu ‘duh vang ni loa an laka mipat hmeichhiatna lam hawia midang an awm hi’ niin an sawifiah a. Chi hrang hrangin an thliar a, an thliar dan chu:
Tawngka: Zahmawh rawngkai fiamthu emaw, inchhaih emaw te; mi thawmhnaw hak emaw, an awmdan emaw, an taksa emaw zahmawh lamhawia sawi te; mipat hmeichhiatna lam hmanpui tum te; phone hmanga tawngkam zahmawh deuha mi biak te; midang nunphung, a bikin mipat hmeichhiatna lama an inhman dan sawidarh vak te; hna lampang sawi laia zahmawh lam hawia lo her kual te.
Tawngka ni lo: Mi taksa lo thlir ngawih ngawih te; chet danah zahmawh rawngkai lantir te; mitmenga mipat hmeichhiatna beisei zawnga mi melh te; hmel lan dan mipat hmeichhiatna hawi zawnga awmtir te; mitsiai leh intih itawmna atana hmui liah kual vel te.
Taksa insi: An duh lo chung midang pawm leh fawh; midang din hnaih leh lutuk emaw, midang nawk thei tura din; midang chul, zut, manbeh emaw piai emaw; mipat hmeichhiatna hawi zawnga chet duh vanga midang kalna dal luih; mi beisei vanga a ruka zui; mipat hmeichhiatna hmanpui tum; an duh lo chung an taksa khalhsak.
A ena en: Poster, cartoon, lemziak, calendar, milem chi hrang hrang zahmawh deuh deuh te; computer a zahmawh rawngkai dah te; lehkhathawn emaw, e-mail emaw a zahmawh deuh deuh thawn.


India ram....
*    Minute 26 danah hmeichhe pakhat khawihchhiat zel ang a ni.
*    Minute 34 danah hmeichhe pakhat pawngsual zel ang a ni.
*    Minute 93 danah hmeichhe pakhat thah zel ang a ni.
*    Khawvela naupang khawihchhiat tamna ber a ni.
*    Naupang khawihchhiatna hmun tam ber chu hnathawhna hmunah niin, zirna in chu pahnihna a ni.
*    National Women’s Commission in an sawi danin hmeichhe zingah hnathawhnaa sexual harassment tawng tawh hi 46.58% an awm a, 3.54% te chauhin thuneitu an hriattir a ni.