Tlawhtu

Wednesday, August 10, 2011

Damdawi tel loa depression enkawl dan

Depression hi rilru lam natna chikhat a ni a.
Depression neite chu lungchhia, hnual, thinrim, hrehawm ti tak leh ngui takin an awm thin.

Mizo zingah depression nei hi an tam tawh a, a tam zawk chuan an nei tih an inhre lo a, inenkawl nachang pawh an hre lo a. Depression nei tih inhria, inenkawl lem lo pawh thahnem tak an awm bawk.
Depression nei hi thalai zingah an tam bik emaw tih theih a ni a, hetih rual hian kum upa lamah pawh an thahnem viau bawk a. Inenkawl loh avanga nunna chan an tam tawh hle a. Hei hi pumpelh tur chuan inzirtirna tha tak leh tam tawk tak kan dawn a ngai a ni.
Depression neih hi taksa natna ai hian a hrehawm daih zawk a. Hetiang neite hi chuan mahni chauha awm hran daih te an ching a, an thin a chhe thut thut thin a, an rilru te a na hma em em bawk a. An chaw ei a tui lovin, an mu thei lo thin a. Awmna ngaiah an awm reng thei lo a, thawpik up up ang tein an awm thin. Thil eng pawh ti dawn se an peih lo viau thin a, an thil tihna reng rengah an rilru an pe tha thei lo thin a. Hlutna nei reng reng lo nia inngaihna te pawh an nei thin.
Eng vanga depression hi awm nge tih hi mithiamte pawhin chiang takin an la sawi hleithei lo a. Thenkhat chuan thluaka chemical thenkhat inthlak danglam vang niin an ngai.
Mihring 10 zela 1 hi chuan kan damchhungin vawikhat tal chu depression hi kan nei niin mithiamte chuan an sawi a. Damdawi hmangin an enkawl tlangpui a, mahse depression damdawi thenkhat hi chak tak tak a awm avangin taksa tan a tha ber lo niin thenkhat chuan an sawi a. Hei vang hian damdawi tel loa enkawl theih tluka tha a awm lo.
Damdawi tel loa depression enkawl dan hi kawng hrang hrang a awm a, chu’ngte chu:
Insawizawi:
Mihring kan insawizawi hian kan harhvang a, kan rilru a tithawl thin a. Thil engemaw kan tihhlawhtlin hian keimahniah phurna te, mahni inrintawkna te min pe thin. Zing tlan emaw, infiamna chi hrang hrang ngaina lo tan pawh lam (dance) hi insawizawina tha tak a ni.
Tawm reng loh tur:
Inchhungah tawm reng loin chhuahvah zeuh zeuh a tha a, chuti a nih loh chuan mahnia awm reng hian a tul lo thleng thlenga inngaihtuah a awl a. Pawnah chhuakin thenrual te kawm tam ila, rilru hnual leh beidawng lutuk tur hi kawng tam takin a veng thei a ni.
Inkhel en thin rawh:
Hmeichhiate hian inkhel en hi an peih lo duh viau a, mahse hetianga inkhel en hian rilru a la peng a, depression nei tan chuan a tha em em a ni.
Ei leh in:
Depression neite chuan ei leh in uluk a ngai hle a, a theih hram chuan thlai leh thei lampang ei hnem a tha a. Thil mawm lampang ei nasat hian rilru a tihnual duh hle niin mithiamte chuan an sawi. Sa ngaina deuh tan chuan sangha ei a pawi lo a ni.
Zai nasat tur:
Zai vak vak hian rilru a tithawl a, depression nei thenkhat chuan damdawi leh thildang zawng aiin zai hian a pui tha ber niin an sawi.
Lehkhabu tha chhiar:
Lehkhabu chhiar tam a tha hle a, engemaw mai mai ni lo, lehkhabu pangngai chhiar tam a pawimawh hle niin mithiamte chuan an sawi a ni.

Thursday, July 21, 2011

I hriat miah lohin sexual harassment i tawng em?

Mi tam tak chuan sexual harassment hi an tawk tih an inhre lo a, hnathawhnaah te, zirna inah te hetiang thil hi a tam hle tih hrethiam lo hi a tam zawk an la ni a. Hetiang lamah hian a hranpaa inzirtirna hi a awm lem lo a.  A bik takin hmeichhiate hian an hriat miah lohin sexual harassment hi an lo tawng fo tawh thin a ni.
 
National Labour Institute chuan 1996 chhung ringawt pawh khan hnathawhnaa sexual harassment thlen vanga case ziahluh 5,671 zet a awm thu an sawi a. 2007 khan 93% zeta pungin, case 10,950 an ziaklut a. Hetianga an ziahluh zat zet hi thuneitu hnena thlen loh a awm tih an sawi bawk.
 
Hnathawhna hmunah hian sexual harassment chu a tam ber nia sawi a ni a. Thawhpuite’n hmeichhe hnute chu an kutin an hrut ‘palh’ fo a, a tihpalh a nih leh nih loh a hriat tak tak tawh si loh a. Thawhpui pakhatin hmeichhe pakhat chu a mutpui tawh niin thu a thehdarh vak mai a, chu hmeichhia chu zanah a mut theih loh phah mai bakah, mahni inrintawkna a hloh phah bawk a, a hna atanga ban mai a duh phah hial a. Hetiang thilte hi sexual harassment vek an ni.

Supreme Court chuan office zawng zawngah hetiang lam veng tur hian committee din theuh turin a ti a. Hetiang tuartu chuan amah khawihtu emaw, hetiang zawnga cheibawltu chu hmun danga sawnchhuak turin a ngen thei a. A hrem theih dan chi hrang hrang a awm a, hna atanga chawlh lailawktir te, bantir te, ngaihdam dil tura tih te a tel a ni.

Sexual harassment leh pawngsual hi thil thuhmun ang deuha ngaih an ni a. Heng thil pahnihah hian a tuartu chu a inang reng - hmeichhia an ni.

India ramah chuan sexual harassment hi ‘hmeichhe chhaih nawmnah’ anga sawi a ni deuh ber a. A sawi dan hi zim hmel viau mahse a huam zau hle thung a. Mipat hmeichhiatna lam hawi zawnga hmeichhe bula tawng te, hetiang rawngkaia taksa insiktir te, zahmawh rawngkai milem inentir te, tawngkam leh cheziaa zahmawh rawngkai lantir te leh hetiang lam hawi chi hrang hrang a huam tel vek a ni.

India danpui pawhin sexual harassment hian mipa leh hmeichhe inkar a tihrang lehzual niin a tarlang a, India Constitution chuan Article 14 ah hei hi a tarlan bakah, Article 21 ah hmeichhia chu zahawm taka awm turin zalenna leh dikna a pe a ni.

India ram danah hian sexual harassment chungchang hi chiang taka dah a awm lo a; mahse, IPC Section 354 ah chuan hmeichhe zahawmna tibawrhbang zawnga che te hrem theihna a awm a. Section 509 ah pawh hmeichhe zahawmna tibawrhbang zawnga tawngkam, chetzia leh tha thawhte hremna a awm bawk a ni.


Sexual harassment chu:
Supreme Court chuan August 13, 1997 khan ‘Guidelines on Sexual Harassment’ a tichhuak a, hetah hian sexual harassment chu ‘duh vang ni loa an laka mipat hmeichhiatna lam hawia midang an awm hi’ niin an sawifiah a. Chi hrang hrangin an thliar a, an thliar dan chu:
Tawngka: Zahmawh rawngkai fiamthu emaw, inchhaih emaw te; mi thawmhnaw hak emaw, an awmdan emaw, an taksa emaw zahmawh lamhawia sawi te; mipat hmeichhiatna lam hmanpui tum te; phone hmanga tawngkam zahmawh deuha mi biak te; midang nunphung, a bikin mipat hmeichhiatna lama an inhman dan sawidarh vak te; hna lampang sawi laia zahmawh lam hawia lo her kual te.
Tawngka ni lo: Mi taksa lo thlir ngawih ngawih te; chet danah zahmawh rawngkai lantir te; mitmenga mipat hmeichhiatna beisei zawnga mi melh te; hmel lan dan mipat hmeichhiatna hawi zawnga awmtir te; mitsiai leh intih itawmna atana hmui liah kual vel te.
Taksa insi: An duh lo chung midang pawm leh fawh; midang din hnaih leh lutuk emaw, midang nawk thei tura din; midang chul, zut, manbeh emaw piai emaw; mipat hmeichhiatna hawi zawnga chet duh vanga midang kalna dal luih; mi beisei vanga a ruka zui; mipat hmeichhiatna hmanpui tum; an duh lo chung an taksa khalhsak.
A ena en: Poster, cartoon, lemziak, calendar, milem chi hrang hrang zahmawh deuh deuh te; computer a zahmawh rawngkai dah te; lehkhathawn emaw, e-mail emaw a zahmawh deuh deuh thawn.


India ram....
*    Minute 26 danah hmeichhe pakhat khawihchhiat zel ang a ni.
*    Minute 34 danah hmeichhe pakhat pawngsual zel ang a ni.
*    Minute 93 danah hmeichhe pakhat thah zel ang a ni.
*    Khawvela naupang khawihchhiat tamna ber a ni.
*    Naupang khawihchhiatna hmun tam ber chu hnathawhna hmunah niin, zirna in chu pahnihna a ni.
*    National Women’s Commission in an sawi danin hmeichhe zingah hnathawhnaa sexual harassment tawng tawh hi 46.58% an awm a, 3.54% te chauhin thuneitu an hriattir a ni.

Wednesday, July 6, 2011

I thin a rim a nih chuan.......

Mi zawng zawng hian kan nun hman chhoh ah mil loh zawng leh nin riau kan tawng theuh a. Kan thian kawm thin emaw, kan thawhpui emaw, kan chhungte emaw pawh an ni maithei.
Kan duh emaw, duh lo emaw, hetiang mi hi kan kalsan thei tak tak dawn chuang lo a, chuvangin keimahni lam insiamrem thiam a pawimawh tihna a ni.
Ngaithlatu ni rawh:
Mi inkara buaina intan chhan tam zawk chu ngaihdan inan loh vang a ni a. Hetianga buaina a thlen tawh chuan insawithiam a ngai nasa thin a. Heng zawng zawng pumpelhna tha ber chu mi hnialtu leh thil sawitu bera tan tum loin, a ngaithlatu nih tam hi a ni.
Ngaihsak lo lui rawh:
Midang thiltih emaw, an khawsak dan emaw ngaihtuah duh miah loh hi a tha khawp mai a. Kan nin deuh te kan theihnghilh phah hauh dawn lo a, mahse a ziaawm ve duh hle.
Miin an rawn zarbuai sek che a, inhnial buai emaw, intihbuai emaw i duh lo a nih chuan ngaihsak duh tlat lo la, buai leh zelna tur a pumpelh ve theih a ni.
Tlang takin sawi thin rawh:
I nin em emte kha tlang takin thil hrilh thin la, an nungchanga i duh loh zawng te, an thil tih thin dan tha i tih lohte kha thu pehhel lem loin hrilh pawp zel la, engemaw chen chu a ziaawm phah thei.
Insum hram rawh:
I thawhpui emaw, i thian emaw, i laina hnai emaw, i nin em em thin kha han inhnialpui deuh rap rap chak chang i ngah ang. Mahse, insum hram hram la, dam dapa awm zel tum ang che. I thin a rim dawn chuan an lak atangin inthiarfihlim daih la, i thinrim a reh hunah chauh titipui leh thin ang che.

Tuesday, June 21, 2011

Puitlingte tana naupang thusawmpek

1. Ka kut hi a te a. Khum ka siamin emaw, milem ka ziah emaw pawhin duhthusam ni turin beisei suh la. Dawhthei takin thil min tihpui thin ang che.

2. Ka mit a la fing tawk lo a, i hmuh ang khan thil ka la hmu ve thei lo a. Ka duh thlirkual theiin min siam la, a tul loah min khuahkhirh suh ang che.
 
3. Inchhungah tih tur chu a awm reng dawn a. Vawikhatah tlemte bak ka la ti thei lo a. Inpe takin thil nihphung hi chiang takin min hrilh thin ang che.
 
4. Ka rilru a la no a, ka duhnate min hriatsak thin la. Engtiklai pawhin min tur reng lo la, nangmah enkawl i duh ang bawkin min enkawl ang che.
 
5. Pathian thilpek hlu tak ka ni a, min roh viau la, duat takin min enkawl ang che.
 
6. Ka thanlen zelnaah i fakna leh i fuihna ka mamawh reng a. Min sawiselna ringawt zawng loin, ka tangkaipui tur min ngaihtuahsak thin ang che.
 
7. Keima thilah thutlukna siam thei turin zalenna min pe la, ka insiamthat theih nan hlawhchham min phalsak ang che.
 
8. Engkim min tihsak tum lo la, i mit tlunga ka ti lo a nih pawhin dawh hram hram la. Ka unau dangte nen min khaikhin fo suh ang che.
 
9. Hmundanga min zinsan hreh lo la, i awm loh changa inenkawl zirna hun tha min siamsak zawk a ni tih hria ang che.
 
10. Biak inah min hruai ngun hle la, ka tana entawn tlakin awm fo ang che.

Tuesday, March 15, 2011

Chhangchhe Thufing

*    Hun laklawh deuhah chauh naute muhil an harh thin.
*    Naupang chuan chhuat bal laiah thil an tibaw ngai lo.
*    Toys chhe thei lo chu a chhe thei tihchhiatna atan a tangkai duh.
*    Fate laka phuba lak duh chuan min nin em em thlenga dampui reng tur.
*    Fa pakhat chauh hi chu a tlem mah mah a, pahnih erawh chu duh aiin an tam mah mah thung.
*    ‘Naupang ang zeta mu tui’ anga insawi thin te hi chuan fa an la nei lo tlangpui.
*    Fa naupang tak chu bengchheng leh bal thei tak an ni tlangpui.
*    Fate duat rawh; anmahni bawk kha enkawl let tur che an ni si a.
*    I fate’n an ngaihsak duh loh che chuan nuam ti awm deuhin awm la, an rawn pan vat mai ang che.
*    Rilru buaina hi chu a inthlahchhawn theih; i fate atangin i nei ngei ngei ang.
*    Fate atang hian thil tam tak a zir theih a, a bik takin dawhtheihna eng ang tak nge i neih tih te hi.
*    I fate tana i hman that theih ber chu ‘hun’ a ni.

Tuesday, February 1, 2011

Engtin nge ni ang?

* Nimin lama lawmthu kan hrilh loh avangin Pathian hian vawiinah hian mal min sawm turin hun nei ta lo se, engtin nge ni ang?
* Vawiina Amah kan zui loh avangin Pathian hian naktukah min kaihruai tum ta lo se, engtin nge ni ang?
* Pathianin ruah a surtir vanga kan phunnawi pangpar par vul chuk hmuh tur awm tawh lo se, engtin nge ni ang?
* Ama ni a ni tih kan hriat loh avangin Pathian hi kan bulah kal ta lo se, engtin nge ni ang?
* Vawiinah Bible kan chhiar loh vangin Pathian hian Bible min lakbosak ta se, engtin nge ni ang?
* A thu kengtu thusawi kan ngaihthlak loh avangin Pathian hian a thuchah chu dahbo ta se, engtin nge ni ang?
* Kan thinlung kawngkhar kan hawn loh avangin biak in kawngkhar hi khar tlat se, engtin nge ni ang?
* Midangte kan hmangaih loh leh kan ngaihsak loh vang hian Pathian hian min hmangaih lo se, min ngaihsak lo bawk se, engtin nge ni ang?
* Niminah a thu kan ngaihthlak loh avangin vawiinah kan thu ngaithla duh ta lo se, engtin nge ni ang?
* Ama min kohna kan chhan ang vel hian kan tawngtaina hi Pathianin chhang ta se, engtin nge ni ang?
* A tana kan nun kan hlan tlukpui zel hian Pathian hian kan mamawh hi min pe ta se, engtin nge ni ang?

Monday, December 27, 2010

Mipa leh hmeichhe mize maksak

Mipa :
* Mipa zawng zawng hi an buai em em vek.
* Buai viau mahse hmeichhe tan chuan hun an nei thei zel.
* Hmeichhe tan hian hun nei thei mahse, an ngaihsak tak tak lem lo.
* An ngaihsak tak tak lem loh lai hian pakhat tal chu an kawp ve reng si.
* Pakhat tal kawp ve reng mahse midang an beisei tel tlat thin.
* Midang beisei tel tlat thin mahse an kawppui chuan a kalsanin an thinrim thin.
* An kawppuiin kalsan mahse an thil tih dik loh atangin an inzir thei chuang lo a, midang an beisei chhunzawm zel thin.

Hmeichhia :
* Hmeichhe tana pawimawh ber chu pawisa neih hnem a ni.
* Pawisa neih hnem hi pawimawh viau mahse thawmhnaw man to tak tak an lei zel tho.
* Thawmhnaw man to tak tak lei thin mahse hak tur ka nei lo an ti reng thung.
* Hak tur ka nei lo ti reng mahse mawi takin an inchei thei zel.
* Mawi takin inchei thei zel mahse an thawmhnaw chu thing an ti viau zel.
* An thawmhnaw chu thing ti viau zel mahse fak erawh an phut ru tlat thin.
* Fak phut ru tlat thin mahse, i fak chiah chuan an awih leh duh ngai chuang lo.

Monday, October 18, 2010

Show Me The Way

Zantin ka mut dawn apiangin ka tawngtai ziah a, vanram hi a awm tak tak ka beisei ru tlat a. Heti chung hian nitinin ka rilru a buai belhchhah reng thung a, mithianghlim nia ka lo hriat ve thinte chu sualnain a bawm khat tlat a, misual ber berte an ni leh tlat zel mai a.
Ka naupan laia milar leh miropui tak tak, ka lo ngaihsan ve ber ber thinte lah chu engmah lo mai, hluma milem siam vel mai an ni zo ta si a. Ka thinlung hi a ruak huai tawh mai a, heng thilte avang hian ka ngaihtuahna a buai a, ka rinna thlengin ka hloh chho ta mai a.
Ka tawngtainaah chuan Pathian ka au a, ‘Kawng min kawhhmuh la, chu luiah chuan min hruai la, ka suangtuahna rilru buai tak mai hi min lak bosak la, kawng dik chu min hmuhtir hram rawh’ tiin ka ngen leh ngawt thin.
Zan a lo thleng a, ka muhil leh ta siai siai mai a, hun reilote chhung chu ka mumang chu serhhran tlak khawpa thianghlim  a ni ve a. Ka mit ka chhing a, he khawvel, sualna leh inhuatna hlira khat karah hian remna leh muanna chu a la awm a ni tih ngaihtuahna ka nei a, hei hian min chhawk ve leh hawk mai a.
Zing a lo ni a, chanchinthar ka’n en a, chanchin duhawm lo tak tak hlirin a khat leh chuk a, kawng dik zawh tur chuan hmabak kan la ngahzia ka hrechhuak leh ta uaih uaih mai a. Kawng dik kan zawh tak tak theih hun tur hriat theihna turin engemaw tak hriattirna ka dawn ka beisei ru reng a, mahse hlauhnaa ka khah tlat avangin hriattirna pawh chu ka ngaihtuah mumal thei chuang lo.
‘Engemaw’ tak chu lo hriain, eng duhawm tak mai pawh chu lo hmu ila, ka ring nghal thlap dawn em tih zawhna chuan ka thinlung a luah khat leh a, ka buaina a belhchhah leh ta vek mai a. Pathian tanpuina dilin, hetiang hun a thleng ta a nih pawhin min hriattir ngei turin ka ngen leh ta ngawt mai a.
Hei mai hi duhtawk loin, chakna leh huaisenna ka dil a, kawng dik zawh tur min kawhhmuh hun atan min buatsaih turin ka dil a, engtikah emaw chuan chu hmun ropui chu ka thleng ngei ka ring tlat a ni.
Zan mut dawna tawngtai chu ka bansan ngai hauh lo a, vanram chu a awm tak tak beisei reng chungin Pathian hnenah chuan kawng dik zawh tur chu min kawhhmuh turin ka dil reng mai a ni.
Styx chuan December, 1990 khan ‘Show Me the Way’ tih hla, mawi tak mai chu an tlangzarh a. He hla hi lead vocalist/keyboardist Dennis DeYoung phuah niin, Roman Catholic ruh tak mai a ni a. He hla hi a fapa Matthew-a tana a phuah a ni a, he khawvel hi huatnain khat mahse a fapa chu rinawm taka Pathian hnung zui zel tur a duh thu a phuahna a ni.
Vengchhungah thianzahoin band kan din ve thin a, keiin bass perhin Lalrotluanga chu lead guitarist a ni a. PB Lianhmingthanga’n keyboard a tum a, Chhuantea chu vocalist a ni a. Hla chi hrang hrang sain, he hla ‘Show Me the Way’ hi kan thiam bel em em a, ‘Kan hlapui’ ti hialin kan sawi thin a. Vengchhung thiltihna mai bakah Bial KTP thiltihah te, Vanapa Hall ah te kan sa ve hman a ni.
Kan intawhkhawm leh hun nghaka chatuan ram atanga min lo thlirtu, Chhuantea’n thiam tak maia a sa vawng vawng thin kha rilruah a cham reng a, tun thleng hian thinlungah a la reh thei lo. He hla ngaihthlak apiangin thinlungah Chhuantea a thar ziah a ni.
Khawvela a thenrual tha, chhungkhat laina leh ringtu zingah he hla phuahtu rilru ang pu an awm ve fur a rinawm a, rilru hah chang te, ngaihtuahna fel lo tak tak, rilru tibuai tak takin min bawhbuai chang pawha Pathian hnena tanpuina dil zel a pawimawhzia hrechhuak thar turin Chhuantea pawhin min duh ka ring tlat a ni.